|
|
|
|
उमा के.सी./रोल्पा, २७, बैशाख । मामा घर गएकी आशा वि.क.(१७) साथीहरु संगै गाउँको विवाह हेर्न गएको वेला गाउँकै केटाहरुको घेरावन्दीमा परि जवरजस्ती विवाहमा परिन ।
लिवाङ नगरपालिका वडा नं.७ मा वस्दै आएकी उनी धवाङ ५ मा रहेको मामा घर गएकी थिइन । लिवाङमा उनले किशोरी शिक्षा पढ्दै गरेकी थिईन । उनी रोइन कराईन, विवाह गर्न ईन्कार गरिन तर गत चैत्र २६ गते गाउँकै वर्षमान वि.क.संग विवाह गर्न वाध्य भईन ।
लिवाङ नगरपालिका वडा नं.७ मा वस्दै आएकी उनी धवाङ ५ मा रहेको मामा घर गएकी थिइन । लिवाङमा उनले किशोरी शिक्षा पढ्दै गरेकी थिईन । उनी रोइन कराईन, विवाह गर्न ईन्कार गरिन तर गत चैत्र २६ गते गाउँकै वर्षमान वि.क.संग विवाह गर्न वाध्य भईन ।
तिहारको भैलो खेल्न गएकी रोल्पा धवाङ ५ की संझना विश्वकर्मा (१९) गाउँकै केटाहरुले हात खुट्टा समातेर जवर्जस्ती गर्दै निकै पर पु¥याईन । त्यहाँ पुगे पछि मात्र थाहा पाईन उनलाई त विवाह गर्न पो ल्याईएको रहेछ । विवाहको कुरा सुनेर उनले आफु विवाह गर्न तयार नभएको कुरा सुनाईनन्, रोईन कराईन तर अन्ततः आफु भन्दा २ वर्ष कान्छो लालमन वि.क.संग विवाह गर्न वाध्य भईन ।
जवरजस्त वालविवाहको मारमा परेका यी वालिकाहरु अहिले न्याय माग्न सदरमुकाम लिवाङ आएका छन । गाउँमा वस्न उचित नलागे पछि आशा गत वैशाख १० गते लिवाङ आई आफु संलग्न किशोरी समूहमा कुरा राखिन । लिवाङमै वसेर कुनै सिप सिक्न चाहेको उनले वताईन । उता संझना वि.क. पनि वैशाख देखि लिवाङमै वस्दै आएकी छिन । दुवै किशोरीको एउटै माग छ, ‘हामीलाई सिप सिक्ने अवसर देउ ।’
यी वालविवाहका प्रतिनिधि पात्र मात्र हुन । कानूनले विवाहको लागि तोकेको उमेरभन्दा कम उमेरमा भएको विवाहलाई वालविवाह भनि परिभाषित गरिएको छ । नेपालको कानूनले २० वर्ष भन्दा कम उमेरलाई वालविवाह भनेको छ । यसमा बालबालिकाले आफ्नै राजीखुसी वा वावुआमाले गरिदिएको विवाहलाई पनि गैर कानूनी मानि दण्ड समेत हुने प्रावधान छ ।
रोल्पा जिल्लामा गरिवी, परम्परागत खेती प्रणाली, कम उत्पादन, रोजगारीको अभावका साथै लैंगिक एवम् पारिवारिक हिंसा, दूरव्यवहार, अभिभावक विहिनता जस्ता आर्थिक सामाजिक कारणले वालविवाह हुने गरेको एक तथ्यांकले देखाएको छ ।
राष्ट्रिय जनगणना २०६८ को तथ्यांक अनुसार जिल्लामा विवाह गरेका ६० प्रतिशत भन्दा वढि मानिसहरु २० वर्ष नपुग्दै विवाह गर्ने गर्दछन । जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय रोल्पाको अभिलेख अनुसार स्वास्थ्य संस्थामा २० वर्ष उमेर समूहका महिलाहरुको प्रसुती पूर्वको अर्भावस्था जाँचको रेकर्ड औषत प्रत्येक गाविसमा प्रति वर्ष १५ देखी ३० जना भएको देखाएको छ ।
वालविवाह मुक्त घोषणाका लागि जिल्लामा महिला तथा वालवालिका कार्यालय, जिल्ला वालकल्याण समिति,युएनएफपीए र जिल्ला विकास समिति लगायतका विभिन्न संघ संस्थाहरुले अभियानहरु संचालन गरिहेका छन । यद्यपी वालविवाहको अवस्थामा खासै सुधार आएको देखिएको छैन ।
यस संवन्धमा महिला तथा वालवालिका कार्यालय रोल्पाका महिला विकास अधिकृत लोकेन्द्रा आचार्यको भन्छीन, ‘अशिक्षा, देखासिकी, नियन्त्रणविहिन पारिवारिक अवस्था, आधुनिक संचार माध्यमको दुरुपयोग आदिका कारण वालविवाह हुने गरेको पाइएको छ ।' महिला तथा बालबालिका कार्यालयले सचेतनाका लागि जिल्लाका १७ वटा गाविसहरुमा विभिन्न अभियान संचालन गरेको जानकारी पजि उनले दिइन् ।
महिला मानव अधिकार रक्षकहरुको जिल्ला संजाल रोल्पाका अध्यक्ष तीर्था आचार्यले पारिवारिक र लैंगिक हिंसा नै बालबिबाहहको प्रमुख कारण भएको बताउछिन् । ‘छोरालाई राम्रो विद्यालय पढाउने र छोरीलाई नपढाए पनि हुन्छ भन्ने अभिभावकको मनोविज्ञानले समेत वालविवाहलाई मलजल दिएको’उनले भनिन् ।
Post a Comment